2. Zakoni i parë: merr përgjegjësi për përgjigjen tënde
Në gjuhën e Covey-t, të jesh proaktiv do të thotë të marrësh përgjegjësi për mënyrën si vepron. Kjo fillon me vërejtjen se mes asaj që na ndodh dhe përgjigjes sonë mund të krijojmë një hapësirë për zgjedhje.
Një kritikë, për shembull, mund të na bëjë të mbrohemi menjëherë. Në atë çast, sjellja jonë drejtohet nga nevoja për t’iu kundërpërgjigjur tjetrit. Një ndalesë e shkurtër na lejon të shqyrtojmë çfarë duam të arrijmë: të sqarojmë një gabim, të mbrojmë një kufi apo të kuptojmë një shqetësim. Ky është një ilustrim i ndryshimit mes reagimit të menjëhershëm dhe veprimit të zgjedhur.
Covey i lidh zgjedhjet me vlerat. Një njeri mund të ndiejë zemërim dhe përsëri të përpiqet të flasë me respekt, sepse e ka zgjedhur respektin si parim. Ndjenjat mbeten pjesë e përvojës, ndërsa vendimi për sjelljen shqyrtohet në dritën e asaj që personi dëshiron të përfaqësojë.
Për ta bërë këtë praktik, autori dallon rrethin e shqetësimit nga rrethi i ndikimit. Në të parin hyjnë gjërat që na interesojnë ose na shqetësojnë. Brenda tij ndodhen edhe ato ku mund të veprojmë, drejtpërdrejt ose përmes marrëdhënieve me të tjerët.
Një situatë pune e bën dallimin të qartë. Mund të të shqetësojë mënyra si menaxhohet i gjithë një biznes, ndërsa mundësia jote e menjëhershme është të qartësosh një përgjegjësi, të dokumentosh një problem ose të propozosh një përmirësim. Ky shembull tregon si një shqetësim i madh mund të përkthehet në një veprim të përcaktuar.
Rrethanat vendosin kufij realë. Në disa probleme kemi kontroll të drejtpërdrejtë, në disa mund të ndikojmë përmes bashkëpunimit dhe në të tjera mundësitë janë shumë të kufizuara. Covey na orienton të dallojmë se çfarë veprimi është në dispozicion, që energjia të mos konsumohet e gjitha në pritjen që të ndryshojë dikush tjetër.
Edhe gjuha ka rëndësi në këtë proces. Kur e përshkruajmë veten si të paaftë për të vepruar ndryshe, mund ta mbyllim shqyrtimin e mundësive. Pyetja se çfarë mund të bëjmë e hap përsëri atë shqyrtim, pa i zhdukur vështirësitë.
Angazhimet e vogla që mbajmë e bëjnë përgjegjësinë konkrete. Një premtim i realizuar krijon përvojën se mund të mbështetemi te zgjedhjet tona. Kjo është baza e zakoneve të tjera: për të ndjekur një drejtim, duhet së pari ta shohim veten si pjesëmarrës në zgjedhjen e tij.
në thelb
Rrethi i ndikimit na ndihmon ta kthejmë shqetësimin në veprim. Pyetja e dobishme është cili hap mund ta përmirësojë situatën brenda mundësive dhe përgjegjësive që kemi sot.
