7. Lumturia: çfarë mbetet jashtë matjes së përparimit
Harari pyet çfarë ka ndodhur me përjetimin e jetës gjatë rritjes së fuqisë njerëzore. Ushtritë, prodhimi dhe teknologjia tregojnë çfarë mund të bëjë një shoqëri, por nuk japin drejtpërdrejt përgjigje për lumturinë e njerëzve.
Përmirësimi i mjekësisë dhe ulja e vdekshmërisë kanë rëndësi. Megjithatë, krahasimi i lumturisë mes periudhave është i vështirë, sepse kemi pak të dhëna mbi përjetimet e shumë brezave të kaluar. Harari e përdor këtë mungesë për të vënë në dyshim sigurinë e pohimit se përparimi material na ka bërë automatikisht më të lumtur.
Një pjesë e përgjigjes së tij lidhet me pritshmëritë. Një njeri i vlerëson kushtet duke i krahasuar me atë që pret prej jetës. Kur kushtet përmirësohen dhe pritshmëritë rriten bashkë me to, kënaqësia mund të ndryshojë shumë më pak sesa pasuria.
Ai shqyrton edhe këndvështrimin biologjik: pasuria ose suksesi ndikojnë te lumturia përmes mënyrës si përjetohen në trup dhe mendje. Kjo e bën të pamjaftueshëm numërimin e të mirave materiale. Përjetimi nuk rritet domosdoshmërisht në të njëjtën masë me vlerën e asaj që zotërohet.
Kënaqësia dhe kuptimi nuk janë e njëjta gjë
Një jetë me vështirësi mund të përjetohet si kuptimplotë, kur veprimet lidhen me një qëllim që personi e vlerëson. Kjo e rikthen librin te besimet e përbashkëta: ato organizojnë punën dhe pushtetin, por mund të organizojnë edhe mënyrën si njerëzit e kuptojnë jetën e tyre.
Harari shqyrton gjithashtu një përgjigje budiste, sipas së cilës vuajtja lidhet me dëshirën që përjetimet të jenë ndryshe. Kur diçka është e pakëndshme, duam ta largojmë; kur është e këndshme, duam ta ruajmë ose ta shtojmë. Edhe një përjetim i mirë mund të shoqërohet me shqetësimin se do të përfundojë.
Në këtë këndvështrim, sigurimi i gjithnjë e më shumë përjetimeve të këndshme nuk e zgjidh domosdoshmërisht pakënaqësinë, sepse mënyra si reagojmë ndaj tyre mbetet e njëjtë. Qetësia lidhet me ndryshimin e kësaj marrëdhënieje me përjetimin. Kjo paraqitet si një përgjigje filozofike që Harari shqyrton, pa e kthyer në shpjegim të vetëm të mirëqenies.
Kushtet, mjetet dhe përjetimi i jetës janë të lidhura, ndërsa secila kërkon vlerësimin e vet. Harari na kërkon të saktësojmë çfarë po përmirësojmë kur flasim për përparim.
në thelb
Përparimi material ndryshon kushtet e jetës; lumturia varet edhe nga pritshmëritë dhe mënyra si ato kushte përjetohen. Harari e përdor këtë dallim për të shqyrtuar çfarë fitojmë nga fuqia jonë në rritje.
