8. Nga ndryshimi i botës te ndryshimi i vetë njeriut
Në fund, Harari kalon nga ndryshimi i marrëdhënieve dhe i mjedisit te ndryshimi i vetë qenies njerëzore. Teknologjia mund të prekë edhe atë që i kryen këto ndryshime.
Ai trajton ndërhyrjen biologjike, bashkimin e organizmit me pajisje dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale. Skenarët e tij nuk janë rezultate të sigurta; ata shërbejnë për të menduar çfarë mund të ndodhë kur projektimi njerëzor ndërhyn gjithnjë e më drejtpërdrejt te aftësitë dhe te jeta.
Problemi që ngre nuk kufizohet te shpikja e mjeteve më të fuqishme. Nëse ndryshojnë aftësitë për të ndier, menduar dhe dëshiruar, mund të ndryshojë edhe ajo që një qenie e konsideron jetë të mirë. Kriteret tona të sotme mund të mos mbeten të njëjta.
Kjo e bën të vështirë ta imagjinojmë të ardhmen vetëm si jetën e tanishme me më shumë teknologji. Harari sugjeron se ndryshimet mund të prekin vetë natyrën e përvojës njerëzore, ndërsa drejtimi i tyre mbetet i pasigurt.
Edhe pabarazia merr një dimension tjetër. Nëse vetëm disa grupe kanë qasje në mundësi që ndryshojnë aftësitë e tyre, dallimi nuk do të kufizohej domosdoshmërisht te prona ose ndikimi politik. Ai mund të prekte edhe kapacitetet me të cilat njerëzit marrin pjesë në shoqëri.
Prandaj, pyetja për teknologjinë lidhet me vendimmarrjen. Aftësia për të zhvilluar një ndërhyrje nuk na jep vetë një përgjigje për qëllimin e saj, për njerëzit që do të përfitojnë ose për pasojat që ata dhe të tjerët do të mbajnë.
Në këtë pikë bashkohen dy argumente që e kanë ndjekur librin. Besimet dhe institucionet mundësojnë një veprim njerëzor gjithnjë e më të madh; njëkohësisht, suksesi i sistemeve nuk garanton mirëqenien e qenieve brenda tyre. Prandaj, më shumë kontroll kërkon edhe një kuptim më të qartë të asaj që po synojmë.
Te gruri, te perandoritë dhe te ekonomia moderne, Harari ka treguar si zgjedhje të kuptueshme në një shkallë të vogël mund të prodhojnë pasoja që shkojnë përtej qëllimit fillestar. Këtë problem ai e mbart te e ardhmja, ku vetë natyra e njeriut mund të bëhet objekt ndryshimi.
Sapiens lidh krijimin e fuqisë sonë me pasojat e saj për jetën. Pyetja se çfarë duam të bëhemi përfshin edhe dëshirat, besimet dhe interesat që po e drejtojnë zgjedhjen.
