2. Mendja ndërton një histori nga informacioni që ka
Mendja jonë përpiqet t’i lidhë shpejt gjërat që sheh. Një fjalë sjell në mendje fjalë të tjera; një fytyrë na kujton përvoja të mëparshme; një përshtypje ndikon si e kuptojmë informacionin që vjen më pas. Ky rrjet lidhjesh krijon një pamje të kuptueshme të situatës.
Kahneman-i shpjegon se kjo pamje mund të duket e plotë edhe kur të dhënat janë të pakta. Sistemi 1 punon me atë që ka në dispozicion dhe nuk na paralajmëron gjithmonë për atë që mungon. Koherenca e historisë mund të na japë më shumë siguri sesa e justifikon cilësia e provave.
Në një ilustrim të thjeshtë, dikush mund të flasë qartë dhe me vetëbesim gjatë një interviste. Nga kjo krijojmë përshtypjen se është edhe i aftë në punë, i besueshëm dhe i organizuar. Këto cilësi mund t’i ketë, por mënyra e të folurit nuk i provon të gjitha.
Ky është një rast i efektit të aureolës: një përshtypje pozitive ose negative për një tipar shtrihet te tipare të tjera. Vlerësimi i parë fillon të ndikojë edhe mënyrën si lexojmë të dhënat e mëvonshme. Ajo që përshtatet me të pranohet më lehtë.
Kur pyetja është e vështirë, mendja mund ta zëvendësojë me një pyetje më të lehtë. Në vend që të vlerësojmë sa mirë mund ta kryejë një kandidat punën, vlerësojmë sa mirë na u duk prezantimi i tij. Përgjigjja vjen shpejt, ndërsa ndryshimi i pyetjes mund të kalojë pa u vënë re.
Këtu hyn edhe lehtësia e përpunimit. Një pohim që lexohet lehtë ose na duket i njohur mund të ndihet më i besueshëm. Studimet që trajton kjo pjesë e argumentit tregojnë se edhe qartësia me të cilën shfaqet një fjali mund të ndikojë në gjykimin për vërtetësinë e saj.
Përsëritja mund të krijojë familjaritet pa shtuar prova të reja. Prandaj ndjenja e njohjes duhet dalluar nga verifikimi i përmbajtjes. Një ide mund të na duket e natyrshme sepse e kemi dëgjuar shpesh, ndërsa ende nuk kemi kontrolluar nëse është e saktë.
Këto procese shpjegojnë pse siguria subjektive nuk është matës i mjaftueshëm i njohurisë. Një histori e rrjedhshme na ndihmon të kuptojmë, por duhet të shohim edhe nëse ajo lë jashtë informacion që mund ta ndryshojë përfundimin.
në thelb
Kur një shpjegim na duket shumë i qartë, ia vlen të shqyrtojmë çfarë mungon. Një histori mund të përshtatet bukur me të dhënat që kemi dhe të ndryshojë sapo të marrim të dhëna të tjera.
