4. Ajo që kujtojmë dhe numri që dëgjojmë ndikojnë në gjykim
Kur përpiqemi të vlerësojmë sa shpesh ndodh diçka, zakonisht sjellim në mendje shembuj. Nëse ata vijnë lehtë, dukuria na duket më e zakonshme. Kahneman-i dhe Tversky e trajtojnë këtë si një rrugë të shkurtër të gjykimit, të mbështetur te lehtësia e kujtimit.
Kjo rrugë mund të jetë e dobishme, sepse gjërat e shpeshta shpesh i kujtojmë më lehtë. Por kujtesa ndikohet edhe nga afërsia në kohë, emocioni dhe vëmendja që ka marrë ngjarja. Një rast dramatik mund të zërë më shumë vend në mendje sesa shumë raste të zakonshme.
Një nga shembujt e studimeve është vlerësimi i fjalëve angleze që kanë shkronjën K në fillim, krahasuar me ato që e kanë në vendin e tretë. Fjalët që fillojnë me K kërkohen më lehtë në kujtesë. Kjo mund ta shtyjë gjykimin në drejtimin e tyre, edhe kur ato nuk janë më të shumta.
Gabimi ka një mekanizëm të kuptueshëm: vështirësinë për të numëruar e zëvendësojmë me lehtësinë për të kujtuar. Ajo që është e dukshme në mendje mund të marrë më shumë peshë se ajo që është e shpeshtë në realitet.
Një ndikim tjetër është ankorimi. Kur na paraqitet një numër përpara një vlerësimi, ai mund të bëhet pikënisje për mendimin. Edhe kur përpiqemi ta korrigjojmë, vlerësimi mund të mbetet tepër pranë tij.
Në eksperimentin me një rrotë që ndalonte te 10 ose 65, pjesëmarrësit më pas vlerësonin përqindjen e shteteve afrikane mes anëtarëve të OKB-së. Numri nga rrota nuk kishte vlerë informative për pyetjen. Megjithatë, numri më i lartë nga rrota shoqërohej me vlerësime më të larta për përqindjen e shteteve afrikane.
Ankorimi lidhet si me rregullimin e pamjaftueshëm të një pikënisjeje, ashtu edhe me informacionin që ajo aktivizon në mendje. Një vlerë e lartë mund të na bëjë të sjellim më lehtë arsye për një përgjigje të lartë. Njohja e faktit se numri është i parëndësishëm mund të mos e zhdukë krejt ndikimin.
Kjo e bën të rëndësishme mënyrën si formojmë vlerësimin tonë. Duhet të shqyrtojmë nga vjen pika e nisjes dhe nëse kemi të dhëna të pavarura që e mbështesin. Përndryshe, një numër i paraqitur nga dikush tjetër mund të drejtojë një gjykim që na duket plotësisht i yni.
në thelb
Kujtesa dhe pikënisja e vlerësimit ndikojnë në atë që na duket e mundshme. Përpara një përfundimi, kontrollo nëse po përdor të dhëna për dukurinë apo përshtypjen që krijon mënyra si ta kanë paraqitur.
