5. Vetëbesimi nuk e garanton saktësinë
Kur mësojmë përfundimin e një ngjarjeje, ai fillon të ndryshojë mënyrën si e kujtojmë të kaluarën. Shenjat që e mbështesin bëhen më të dukshme dhe alternativat që mund të ndodhnin humbasin peshë. Historia fillon të duket më e parashikueshme sesa ishte para se ta dinim fundin.
Kahneman-i e lidh këtë me sigurinë e tepruar në atë që mendojmë se kuptojmë. Një shpjegim i mirë pas ngjarjes mund të na japë përshtypjen se mund ta kishim parashikuar edhe më parë. Në këtë mënyrë, roli i rastësisë dhe kufijtë e informacionit të atëhershëm bëhen më të lehtë për t’u harruar.
Problemi shfaqet edhe kur planifikojmë. Nga brenda projektit, e njohim synimin, aftësitë e ekipit dhe hapat që dëshirojmë të ndjekim. Mund të ndërtojmë një skenar të arsyeshëm pa i dhënë peshë të mjaftueshme vonesave dhe problemeve që kanë pasur projekte të ngjashme.
Kahneman-i propozon vështrimin nga jashtë: të krahasojmë rastin tonë me një grup rastesh të përshtatshme. Sa kohë morën ato? Sa kushtuan? Sa shpesh dështuan? Këto të dhëna krijojnë një bazë që mund të rishikohet kur kemi arsye konkrete për të besuar se rasti ynë ndryshon.
Kjo nuk e bën planin e veçantë të pavlefshëm. Na ndihmon ta vendosim atë përballë përvojës së rasteve të tjera, në vend që veçantia e projektit të përdoret për të anashkaluar çdo krahasim.
Megjithatë, Kahneman-i nuk e mohon intuitën e ekspertit. Bashkë me Gary Klein, ai shqyrton kushtet në të cilat ajo mund të jetë e besueshme: mjedisi duhet të ketë modele që mund të mësohen dhe personi duhet të ketë pasur mundësi t’i mësojë përmes përvojës dhe informacionit për rezultatet.
Një shahist me përvojë mund të njohë shpejt një pozicion të rëndësishëm. Një profesionist që punon në një mjedis shumë të paparashikueshëm mund të ndihet po aq i sigurt, por të mos ketë pasur të njëjtat mundësi për të mësuar lidhje të qëndrueshme. Vitet e punës, të vetme, nuk na tregojnë sa i mirë është gjykimi.
Dallimi vendimtar është mes besimit që ndiejmë dhe kushteve që e kanë krijuar aftësinë. Për të vlerësuar një parashikim, duhet të shohim si është prodhuar dhe sa saktë kanë dalë parashikime të ngjashme. Toni i sigurt i personit është vetëm një pjesë e asaj që dëgjojmë.
