8. Çfarë na ndihmon të kuptojmë libri për një jetë të mirë
Dallimi mes përjetimit dhe kujtimit shtrihet edhe te mënyra si vlerësojmë jetën. Mund të jemi të kënaqur me arritjet tona dhe njëkohësisht të kalojmë shumë ditë me stres. Ose mund të kemi çaste të këndshme, ndërsa vlerësimi ynë për jetën në tërësi mbetet i ulët.
Kahneman-i i trajton këto si anë të ndryshme të mirëqenies. Pyetja për kënaqësinë me jetën kërkon një vlerësim të përgjithshëm. Pyetja për ndjenjat gjatë ditës kërkon të shohim çfarë përjetojmë dhe si e kalojmë kohën. Përgjigjja e njërës nuk na jep automatikisht përgjigjen e tjetrës.
Një pengesë në parashikimin e mirëqenies është iluzioni i përqendrimit. Kur mendojmë për një ndryshim të vetëm, ai zë një pjesë të madhe të vëmendjes. Kështu mund ta mbivlerësojmë sa do të ndikojë në gjithë jetën, ku vazhdojnë të ekzistojnë edhe shumë gjëra të tjera.
Në studimin me studentë në Kaliforninë Jugore dhe në rajone të mesme të SHBA-së, pjesëmarrësit prisnin që jeta në Kaliforni të ishte më e kënaqshme. Por kënaqësia e përgjithshme e raportuar nga studentët ishte e ngjashme në të dy rajonet. Tiparet që dallonin vendet merrnin më shumë vëmendje kur njerëzit mendonin për dikë që jetonte atje.
Ky shembull na ndihmon të kuptojmë kufirin e një parashikimi të përqendruar vetëm te një faktor. Klima, të ardhurat apo një arritje mund të kenë rëndësi; për të kuptuar ndikimin e tyre duhet të shohim edhe përditshmërinë që vazhdon përreth tyre.
Prej gjithë këtij arsyetimi dalin mënyra konkrete për ta shqyrtuar mendimin: të kontrollojmë përgjigjen që erdhi menjëherë, të kërkojmë të dhënat që mungojnë, të krahasojmë me raste të ngjashme dhe të riformulojmë një zgjedhje për të parë nëse preferenca mbetet e njëjtë.
Në vendimet e përbashkëta, vlerësimet e pavarura mund ta bëjnë më të dukshme një mosmarrëveshje që përndryshe do të mbulohej nga mendimi i parë i shprehur. Krahasimi me rezultatet e mëvonshme na ndihmon të shohim ku gjykimi ynë ka qenë i saktë dhe ku vetëbesimi ka qenë më i madh se saktësia.
Libri na jep një gjuhë për të kuptuar si krijohen përshtypjet, si bëhen gjykimet dhe çfarë peshe marrin kujtimet. Kjo gjuhë bëhet e dobishme kur e lidhim me mënyrën si shqyrtojmë prova dhe alternativa. Mendimi i shpejtë vazhdon ta bëjë të mundur jetën e përditshme; njohja e kufijve të tij na ndihmon të zgjedhim kur duhet t’i japim më shumë hapësirë kontrollit të kujdesshëm.
