7. Përvoja që jetojmë dhe përvoja që kujtojmë nuk përputhen gjithmonë
Një përvojë ka një rrjedhë në kohë: çdo minutë mund të jetë e këndshme, e lodhshme apo e dhimbshme. Kur e kujtojmë më pas, zakonisht japim një vlerësim të përgjithshëm. Kahneman-i dallon veten që përjeton nga vetja që kujton për të shpjeguar pse këto dy vlerësime mund të ndryshojnë.
Vetja që përjeton lidhet me atë që ndiejmë ndërsa ngjarja zhvillohet. Vetja që kujton e përmbledh ngjarjen dhe ndikon në vendimin për ta përsëritur. Kujtesa nuk i jep domosdoshmërisht çdo momenti të njëjtën peshë.
Në një eksperiment, pjesëmarrësit mbanin dorën në ujë të ftohtë për 60 sekonda. Në një provë tjetër, përjetonin të njëjtën pjesë fillestare, të ndjekur nga 30 sekonda shtesë gjatë të cilave uji bëhej pak më i ngrohtë, megjithëse mbetej i pakëndshëm.
Shumica zgjodhën të përsërisnin provën më të gjatë. Ajo përfshinte të njëjtën periudhë fillestare të dhimbshme dhe një periudhë shtesë, por fundi më pak i pakëndshëm e bënte të kujtohej më mirë.
Ky rezultat lidhet me peshën e momentit më intensiv dhe të fundit të episodit. Në studimet që shqyrton Kahneman-i, kohëzgjatja mund të marrë më pak peshë në vlerësimin e kujtuar sesa do të pritej nga një mbledhje e përjetimeve gjatë gjithë kohës.
Kjo nuk do të thotë se kohëzgjatja nuk ka rëndësi në çdo situatë. Tregon se një vlerësim nga kujtesa mund të përfaqësojë disa çaste të veçanta më fort se të gjithë rrjedhën e përvojës. Studime me episode të këndshme dhe të pakëndshme e ndihmojnë autorin ta zhvillojë këtë dallim.
Nga këtu lind një pyetje për mirëqenien: kur themi se një përvojë ishte e mirë, po përshkruajmë si u ndjemë gjatë saj apo historinë që na mbeti? Të dyja mund të kenë vlerë, por nuk matin saktësisht të njëjtën gjë.
Një fund i mirë mund të ketë rëndësi reale për kujtimin dhe për zgjedhjet e mëvonshme. Gjithsesi, për ta kuptuar jetën e përditshme duhet të shohim edhe kohën që njerëzit kalojnë të qetë, të lodhur apo të shqetësuar. Përmbledhja që mbajmë mend nuk e zëvendëson gjithë përvojën.
në thelb
Një kujtim i mirë dhe një përvojë e mirë mund të shkojnë bashkë, por mund edhe të ndryshojnë. Për mirëqenien, ka rëndësi si e kujtojmë jetën dhe si ndihemi gjatë kohës që e jetojmë.
